Wodniczka
Ochrona wodniczki w Polsce i w NiemczechWodniczka jest najrzadszym i zarazem jedynym globalnie zagrożonym gatunkiem z rzędu wróblowych (jego status wg IUCN - narażony), występującym w kontynentalnej części Europy. Jej populacja osiąga liczebność zaledwie 12 000 - 20 500 par.
Niegdyś rozprzestrzeniona i liczna na torfowiskach niskich i podmokłych łąkach, jako gatunek o daleko posuniętej specjalizacji siedliskowej, zniknęła z większości zajmowanych terenów w północnych Niemczech i Polsce.
Powodem tego była głównie utrata i degradacja siedlisk. Ich utrzymanie jest obecnie zależne od sposobu zagospodarowania przez człowieka, a będąc gatunkiem podatnym na zmiany w tradycyjnych metodach użytkowania ziemi, wodniczka jest uzależniona od prowadzenia działań ochronnych, zarówno w przypadku wyraźnie odmiennej genetycznie populacji na pograniczu polsko-niemieckim (pomorskiej), jak i większej, występującej w północno-wschodniej Polsce (rejon biebrzański).
Wodniczka jest wymieniona w Załączniku 1 Dyrektywy Ptasiej Unii Europejskiej oraz jako gatunek priorytetowy do ochrony i finansowania ze środków funduszu LIFE. Większość krajów, na terenie których występuje, podpisało w 2003 roku porozumienie o ochronie tego gatunku, w ramach Konwencji Bońskiej (Konwencja o ochronie gatunków wędrownych dzikich zwierząt), zobowiązując się do wdrożenia Międzynarodowego Planu Działań na rzecz wodniczki.
Jest to zarazem gatunek flagowy dla zajmowanych siedlisk. Projekt LIFE będzie wkładem do realizacji Planu, obejmując siedliska 81% polskiej i niemieckiej populacji wodniczki w dwóch wskazanych regionach (około 2800 par), co stanowi 76% populacji UE.
Cele projektu
Projekt ma doprowadzić do stabilizacji populacji wodniczki w kluczowych miejscach na obszarze jej zasięgu w Polsce i w Niemczech. Nastąpi to poprzez jednoczesną poprawę warunków siedliskowych oraz zwiększanie powierzchni samych siedlisk - zwłaszcza tam, gdzie gatunek ten występuje najliczniej (Biebrza), oraz zapobieganie procesowi wymierania pozostałej populacji pomorskiej
Realizacją projektu zajmuje się pięć organizacji pozarządowych oraz administracji obszarów chronionych z 3 państw członkowskich UE, które będą zarządzać, monitorować oraz wdrażać projekt na obszarze 9-ciu lokalizacji (wszystkie wyznaczone jako Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków).
Działania te zmierzają do osiągnięcia następujących celów:
1) zwrócenia uwagi władz, grup interesu oraz społeczności lokalnej na potrzebę ochrony gatunku oraz jego wymagania siedliskowe.
2) polepszenia warunków siedliskowych oraz zwiększenia powierzchni siedlisk odpowiadających wodniczce na Pomorzu Zachodnim i nad Biebrzą.
3) wypracowania i utrzymania mechanizmów finansowych i prawnych, umożliwiających wdrożenie zrównoważonego zarządzania sprzyjającego ochronie wodniczki w Polsce i w Niemczech, oraz zagwarantowanie odpowiednich środków na działania ochronne w perspektywie długookresowej.
Działania i środki
Aby zwrócić uwagę społeczeństwa i zdobyć poparcie dla ochrony wodniczki, wykorzystane zostaną różnorodne środki, włączając w to stronę internetową, ulotki, współpracę z mediami oraz prace w terenie. Opracowane zostaną krajowe jak i regionalne plany działań oraz plany zarządzania dla ochrony tego gatunku. Zostaną one uprzednio uzgodnione ze wszystkimi grupami interesu i przygotowane zgodnie z wymaganiami naukowymi oraz lokalnymi sposobami użytkowania ziemi. Bezpośrednie działania na obszarze siedlisk będą prowadzone wówczas gdy będzie to konieczne, w celu ratowania pomorskiej populacji gatunku oraz w celu polepszenia warunków siedliskowych nad Biebrzą.
Wprowadzone zostaną różne metody, włączając w to kontrolę poziomu wód, usuwanie zakrzaczeń, ekstensywny wypas, późne koszenie podmokłych łąk oraz torfowisk (ręczne i maszynowe), letnie i zimowe koszenie trzciny oraz eksperymentalne wypalanie roślinności (w Niemczech).
W celu określenia najlepszych metod na terenie każdej z lokalizacji projektu, prowadzony będzie monitoring efektów zarządzania w oparciu o parametry siedlisk i liczbę ptaków. Zaplanowane w projekcie coroczne warsztaty poświęcone najlepszym praktykom oraz współpraca z innymi projektami, będą służyć stosowaniu nabytych doświadczeń w innych miejscach.
Dla zapewnienia trwałości rozwiązań oraz działań prowadzonych w ramach projektu, będzie kładziony nacisk na wypracowanie i wypróbowanie efektywnych kosztowo instrumentów zarządzania (jak np. obustronnie korzystne porozumienia pomiędzy użytkownikami gruntów, wypalanie roślinności) oraz alternatywnych źródeł finansowania (termoenergetyczne wykorzystanie biomasy, turystyka).
Projekt będzie służył także opracowaniu i promowaniu stosownej polityki oraz mechanizmów finansowych, przynoszących korzystne rezultaty dla wodniczki oraz zasiedlanych przez nią siedliskom, jak np. odpowiednie pakiety rolno-środowiskowe.
Rezultaty
Realizacja projektu ma doprowadzić do uświadomienia potrzeby ochrony wodniczki i uzyskania wsparcia wszystkich ważnych grup interesu, zarówno na poziomie regionalnym, krajowym, jak i międzynarodowym. Wdrożone zostaną plany zarządzania dla wszystkich potencjalnych siedlisk wodniczki na terenie 9-ciu lokalizacji projektu (42000 ha). W wyniku tego, około 3000 ha będzie efektywnie zarządzanych, przynosząc poprawę warunków na 1500 ha siedlisk, obecnie zajmowanych przez wodniczkę, oraz odtwarzając około 1500 ha dodatkowych, potencjalnych siedlisk na Pomorzu Zachodnim i nad Biebrzą. Na obszarze biebrzańskim, poddanym zarządzaniu, oczekuje się, że populacja wodniczki wzrośnie o 15%, przy ponad 300 ha, które zostaną na nowo zasiedlone przez ten gatunek do czasu zakończenia projektu.
Na Pomorzu, liczba zajętych stanowisk wzrośnie z 6 do 7 przez ten okres. Techniki odtwarzania siedlisk i metody zarządzania zostaną opisane jako wzorcowe i zastosowane w przyszłości na tych samych oraz innych terenach w Unii Europejskiej i poza jej granicami.
Odtworzone i ulepszone siedliska, odpowiednie plany zarządzania dla wszystkich lokalizacji projektu oraz określenie trwałych sposobów zarządzania dla wodniczki, będą podstawą dla dalszego wzrostu populacji wodniczki po zakończeniu projektu.
Projekt będzie realizowany przez 64 miesiące, przy łącznej kwocie 5 457 109 euro, z której 309 214 euro (6%) zostanie wykorzystanych w Niemczech.
Beneficjent projektu:
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
Partnerzy projektu:
The Royal Society for the Protection of Birds - www.rspb.org.uk
Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków - www.ptop.org.pl
Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze - www.ztp.org.pl
Biebrzański Park Narodowy - www.biebrza.org.pl
Woliński Park Narodowy - www.wolinpn.pl
Förderverein “Naturschutz im Peenetal” - www.peenetalverein.de
Sponsorzy projektu
Swarovski Optik - www.swarovskioptik.com
CEMEX Polska Sp. z o.o. - www.cemex.pl