12.12.2007 - rocznica rozpoczęcia przez KE postępowania wobec rządu polskiego

12 grudnia 2006 r. Komisja Europejska wszczęła wobec Polski procedurę prawną w związku z nie przestrzeganiem wymogów unijnych dyrektyw dotyczących ochrony przyrody w Unii Europejskiej (Dyrektywa Siedliskowa i Dyrektywa Ptasia) przy budowie drogi „Via Baltica”. Niemal rok zajęło Komisji Europejskiej dokładne przeanalizowanie skargi nadesłanej przez polskie organizacje pozarządowe i przeprowadzenie nieformalnych konsultacji z polskim rządem, zanim zapadła ta decyzja.

Co się wydarzyło?

Przypomnijmy najważniejsze wydarzenia tego roku (wytłuszczoną czcionką zaznaczono kluczowe wydarzenia na linii Warszawa-Bruksela-Luksemburg):

12.12.2006 – Na spotkaniu wszystkich komisarzy unijnych zapada w Brukseli decyzja o wysłaniu do Polski pierwszego pisemnego ostrzeżenia (tzw. letter of formal notice) prezentującego zastrzeżenia Komisji Europejskiej w stosunku do ośmiu projektów drogowych w województwie podlaskim zagrażających obszarom Natura 2000. Rząd Polski na 2 miesiące na przesłanie Brukseli wyjaśnień.
27.12.2006 – Kilka organizacji pozarządowych (w tym OTOP) i osób prywatnych kupują symboliczne metry kwadratowe działki na przebiegu planowanej obwodnicy Augustowa. Celem jest uczestnictwo na prawach strony w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę.
27.12. 2006 – Rzecznik Praw Obywatelskich Janusz Kochanowski składa skargę przeciwko decyzji środowiskowej dla obwodnicy Augustowa wydanej przez Wojewodę Podlaskiego.
23.01.2007 – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad rozstrzyga przetarg i wyłania wykonawcę budowy obwodnicy Augustowa.
02.02.2007 – Minister Środowiska Jan Szyszko utrzymuje w mocy decyzję środowiskową Wojewody Podlaskiego dla obwodnicy Augustowa przez Puszczę Augustowską i torfowiska w Dolinie Rospudy.
02.02.2007 – Wojewoda Podlaski Bohdan Paszkowski wydaje pozwolenie na budowę dla obwodnicy Wasilkowa.
3-4.02.2007 – Obchody Światowego Dnia Mokradeł w Warszawie poświęcone Dolinie Rospudy.
09.02.2007 – Wojewoda Podlaski Bohdan Paszkowski wydaje pozwolenie na budowę dla obwodnicy Augustowa.
12.02.2007 – Rzecznik Praw Obywatelskich Janusz Kochanowski zaskarża do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję środowiskową Ministra Środowiska dla obwodnicy Augustowa
14.02.2007 – Obrońcy Doliny Rospudy zakładają obóz w Puszczy Augustowskiej na trasie planowanej drogi, aby zapobiec rozpoczęciu wycinki puszczy na potrzeby budowy obwodnicy Augustowa. Obóz będzie funkcjonował do 1 marca, gdy rozpoczyna się formalnie okres lęgowy ptaków i do końca lipca nie wolno będzie prowadzić hałasujących prac budowlanych. W całej Polsce odbywają się manifestacje w obronie Doliny Rospudy.
15.02.2007 – Rząd Polski prosi Komisję Europejską o wydłużenie terminu na odpowiedź.
20.02.2007 – Ministerstwo Środowiska wydaje zgodę na płoszenie 14 gatunków ptaków objętych ochroną ścisłą i niszczenie ich siedlisk podczas budowy obwodnicy Augustowa. Decyzja ta zostaje zaskarżona przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
21.02.2007 – Organizacje ekologiczne i osoby prywatne będące właścicielami części działki na przebiegu planowanej obwodnicy Augustowa składają odwołania od pozwolenia na budowę do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego.
22.02.2007 - Rozpoczyna się budowa obwodnicy Augustowa. Geodeci zaczynają wytyczać pas drogowy.
26.02.2007 – Podczas nieformalnego spotkania w Brukseli Minister Szyszko usiłuje przekonać unijnego Komisarza ds. Środowiska Stavrosa Dimasa, że obwodnica Augustowa musi przeciąć Dolinę Rospudy. Bezskutecznie.
28.02.2007 – Jednogłośnie wszyscy unijni komisarze podejmują decyzję o wysłaniu do Polski drugiego, ostatniego ostrzeżenia (tzw. reasoned opinion) w sprawie drogi "Via Baltica" po tym jak przesłane Komisji stanowisko polskiego rządu zostało ocenione jako nie satysfakcjonujące. Rząd Polski dostaje tym razem tylko 7 dni na ostateczną odpowiedź.
02.03.2007 – Przedstawiciele mieszkańców Augustowa przekonują Komisarza ds. Środowiska Stavrosa Dimasa, żeby zgodził się na estakadę przez Dolinę Rospudy. Bezskutecznie.
02.03.2007 – Rząd litewski wyraził poparcie dla rządu polskiego w sprawie pilnej budowy obwodnicy Augustowa jako fragmentu drogi „Via Baltica”. Natomiast inny kraj nadbałtycki – Estonia – odmówił takiego wsparcia argumentując, że ”Estonia nie może w sprawie Polski zachować się inaczej niż w przypadku planowanego Gazociągu Północnego (…). Jeśli rząd uznał, iż ważne jest środowisko naturalne, to ma ono znaczenie wszędzie" (rzeczniczka MSZ Estonii Ehtel Halliste).
05.03.2007 – Państwowa Rada Ochrony Przyrody wysyła list do Ministerstwa Środowiska sprzeciwiający się wydanej 20 lutego decyzji zezwalającej na płoszenie chronionych ptaków i niszczenie ich siedlisk.
09.03.2007 – Organizacje ekologiczne wysyłają do Ministerstwa Środowiska wniosek o unieważnienie decyzji z 20 lutego zezwalającej na płoszenie oraz niszczenie siedlisk i ostoi gatunków ptaków objętych ochroną ścisłą podczas budowy obwodnicy Augustowa
09.03.2007 - Ministerstwo Środowiska zmienia swoją decyzję z 20 lutego zezwalającą na płoszenie oraz niszczenie siedlisk i ostoi 14 gatunków ptaków objętych ochroną ścisłą podczas budowy obwodnicy Augustowa w taki sposób, że zgoda nie dotyczy obszaru Natura 2000 w okresie lęgowym ptaków.
14.03. 2007 – Wizyta przedstawicieli 7 ambasad krajów UE nad Rospudą. Organizacje ekologiczne biorą udział w spotkaniu na zaproszenie dyplomatów. Incydent polegający na uniemożliwieniu przedstawicielom organizacji udziału w części terenowej spotkania poprzez zablokowani ich samochodów na drodze dojazdowej do Doliny Rospudy przez samochód lidera Komitetu Augustowian na rzecz budowy obwodnicy i samochód GDDKiA – oddział w Augustowie.
15.03. 2007 – Skarga na decyzję środowiskową dla obwodnicy Augustowa wysłana przez organizacje ekologiczne do WSA w Warszawie.
21.03.2007 – Komisja Europejska kieruje do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości sprawę 2 obwodnic na Podlasiu, których budowę właśnie rozpoczęto (Obwodnica Augustowa zagraża Puszczy Augustowskiej wraz z Doliną Rospudy. Obwodnica Wasilkowa zagraża Puszczy Knyszyńskiej). Otrzymane z Warszawy wyjaśnienia nie przekonały Komisji do zgodności inwestycji z unijnym prawem.
18.04.2007 – Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydaje decyzję nakazującą powstrzymanie się od rozpoczęcia lub zawieszenie realizacji „programu kompensacji strat przyrodniczych” powodowanych przez obwodnicę Augustowa, który zakładał zalesienie muraw kserotermicznych (siedliska chronionego Dyrektywą Siedliskową) na Pojezierzu Sejneńskim. Decyzja Trybunału zostaje wycofana 18 lipca po przesłaniu przez Polskę pisemnej deklaracji nie zalesiania muraw na Sejneńszczyźnie.
26.04.2007 – Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchyla postanowienie Ministra Środowiska uzgadniające środowiskowe warunki realizacji obwodnicy Augustowa. Wyrok ten wskazuje, że decyzje administracyjne wydane przez wejściem Polski do Unii Europejskiej (nie uwzględniające unijnych przepisów) nie są wiążące o ile jest możliwość ich weryfikacji na późniejszym etapie postępowania administracyjnego z uwzględnieniem unijnych przepisów. Takie stwierdzenie obala główną linię obrony rządu polskiego przed zarzutami Komisji Europejskiej. Dodatkowo z wyroku wynika, że na etapie wydawania nowego postanowienia należy rozpatrzyć inne rozwiązania alternatywne.
20.05.2007 – Referendum w województwie podlaskim dotyczące utrzymania trasy obwodnicy Augustowa przez Dolinę Rospudy. Frekwencja wynosi zaledwie 21,56%. Referendum jest nieważne.
25.05.2007 – Rząd Polski wnosi do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości o zastosowanie tzw. trybu przyspieszonego, który pozwoliłby na rozpatrzenie zarzutów Komisji Europejskiej w ciągu ok. 6 miesięcy. Zwykłe postępowania trwają ok. 2 lat.
12-14.06.2007 - Wizyta Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego w sprawie "Via Baltica" i obwodnicy Augustowa w Warszawie, Augustowie, w Dolinie Rospudy, w Chodorkach i Białymstoku. Spotkania z przedstawicielami rządu i władz samorządowych, mieszkańcami i organizacjami pozarządowymi.
18.07.2007 – Europejski Trybunał Sprawiedliwości nie widzi uzasadnienia dla zastosowania trybu przyspieszonego dla rozpatrzenia skargi Komisji Europejskiej, gdyż Polska nie przedstawiła okoliczności świadczących o szczególnie pilnym charakterze sprawy jak również sama złożyła wniosek o przedłużenie terminu na wniesienie odpowiedzi na skargę.
30.07.2007 – Po wypowiedziach przedstawicieli polskiego Rządu o planowanym rozpoczęciu budowy obwodnicy Augustowa na obszarze Natura 2000 od 1 sierpnia, Komisja Europejska wysyła do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wniosek o wydanie natychmiastowego zakazu rozpoczęcia budowy na obszarze chronionym (tzw. interim measures).
31.07.2007 – Premier Jarosław Kaczyński wstrzymuje planowane na 1 sierpnia rozpoczęcie budowy obwodnicy Augustowa na obszarze Natura 2000 do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości.
03.08.2007 - Wykonawca Strategicznej Oceny Oddziaływania na Środowisko drogi ekspresowej „Via Baltica” – firma Scott Wilson - dowiódł, że najkorzystniejszy przebieg tej drogi powinien przebiegać z Warszawy przez Łomżę, a następnie na północ od Doliny Rospudy w kierunku Suwałk i przejścia granicznego z Litwą w Budzisku.
Wyniki badań ekspertów ze Scott Wilson wskazują, że wariant promowany dotąd przez rząd wzdłuż drogi S-8 (przez Białystok) jest jednym z najgorszych ze względów społecznych, ekonomicznych i przyrodniczych.
05.09.2007 – Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdza, że otrzymał pisemną deklarację polskiego Rządu, że do czasu oficjalnego wyroku Trybunału w sprawie obwodnic Augustowa i Wasilkowa prace na zagrożonych obszarach Natura 2000 nie będą realizowane.
05.09.2007 – Naruszenie granic obszaru Natura 2000 podczas budowy obwodnicy Augustowa. Incydent polegający na wycięciu fragmentu lasu został spowodowany zmianą przez Ministra Środowiska granic obszaru Natura 2000 „Puszcza Augustowska” w stosunku do tych, które obowiązywały na początku roku, gdy wydawano decyzję środowiskową. Budowniczy obwodnicy, ani inwestor wkraczając na teren ostoi nic o tej zmianie nie wiedzieli.
13.09.2007 – Parlament Europejski przyjmuje miażdżący raport Komisji Petycji w sprawie drogi "Via Baltica" i obwodnicy Augustowa.
10.2007 – Ministerstwo Środowiska wykłada do konsultacji inwentaryzacje przyrodnicze (ptaki i siedliska przyrodnicze) na alternatywnym przebiegu obwodnicy Augustowa przez Chodorki. Jednoznacznie wskazują one na to, że jest to wariant znacznie mniej szkodliwy dla przyrody.
26.10.2007 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie formalnie wstrzymuje wykonanie pozwolenia na budowę obwodnicy Augustowa w granicach obszaru Natura 2000 – do czasu rozpatrzenia skargi na pozwolenie na budowę złożonego przez osoby prywatne i organizacje pozarządowe - właścicieli gruntów na przebiegu planowanej obwodnicy.
03.12.2007 – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi Rzecznika Praw Obywatelskich uchyla zezwolenie Ministerstwa Środowiska na płoszenie ptaków objętych ochroną ścisłą i niszczenie ich siedlisk.
10.12.2007 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchyla decyzję środowiskową dla obwodnicy Augustowa.

W ciągu tego roku swoje poparcie dla starań o uratowanie Doliny Rospudy wyraziło wiele tysięcy Polaków i osób z zagranicy, w tym wiele sławnych osób i autorytetów.
Podejmowane były liczne inicjatywy społeczne na rzecz ratowania Doliny Rospudy, jak chociażby: Apel Ludzi Kultury, Akcja „Zielona Wstążka”, Komitet Społeczny "Augustowianie za Obwodnicą Zgody", petycje do rządu (m.in Instytutu Ochrony Przyrody PAN, organizacji pozarządowych), koncert "Noc Rospudy", manifestacje, happeningi, pikiety w obronie Rospudy w wielu miastach Polski i za granicą, akcja "Zatrąb dla Rospudy" itd.

Czy był to czas stracony?
Był to czas stracony głównie dla mieszkańców Augustowa czekających od wielu lat na obwodnicę. Organizacje ekologiczne rozumieją ich zniecierpliwienie i dlatego apelują od dawna do GDDKiA o wyznaczenie innej trasy obwodnicy, którą można będzie szybko zbudować bez narażania się na procesy sądowe i wstrzymanie inwestycji, a dodatkowo z pewnym źródłem finansowania z unijnych programów. Wobec dalszego uporu GDDKiA przy dotychczasowym przebiegu drogi przez obszar chroniony i prób przedstawiania wariantu trasy omijającego obszar Natura 2000 w fałszywym, niekorzystnym świetle wydaje się, że ten rok, jak i poprzednie są stracone.

Co udało się osiągnąć?
W Dolinie Rospudy nadal panuje naturalna cisza, szumi puszcza i rzeka. Unikalne siedliska przyrodnicze nie doznały żadnego uszczerbku z powodu budowy drogi. Za miesiąc bieliki rozpoczną zaloty.
Coraz więcej wiadomo o walorach przyrodniczych doliny Rospudy i otaczającej ją puszczy. Wyniki przeprowadzonych badań naukowych potwierdzają unikalność tego miejsca.
Sądy polskie rozpoczęły analizę decyzji administracyjnych dotyczących obwodnicy Augustowa. Kluczowe z nich zostały wydane z naruszeniem prawa i unieważnione (postanowienie byłego ministra Szyszko uzgadniające środowiskowe warunki zgody na budowę obwodnicy przez dolinę, zgoda Głównego Konserwatora Przyrody Szwedy-Lewandowskiego na płoszenie ptaków objętych ochrona i niszczenie ich siedlisk i decyzja środowiskowa).
W Augustowie wreszcie rozpoczęto realizację programu poprawy bezpieczeństwa na drodze krajowej nr 8 (organizacje pozarządowe apelowały o to już w 2006 r.): budowane są wysepki na środku drogi, instalowana jest nowa sygnalizacja świetlna, poprawiane jest oznakowanie przejść dla pieszych, zwężono drogę z 4 do 2 pasów itp.

Co się wyjaśniło?
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie potwierdził racje organizacji ekologicznych i Rzecznika Praw Obywatelskich, którzy kwestionowali decyzje administracyjne wydawane w związku z obwodnicą Augustowa. Jasne jest teraz, że obwodnica nie została przygotowana w zgodzie z polskim prawem.

Na co nie czekamy?
Trwa budowa obwodnicy Augustowa poza obszarem Natura 2000. Wydane na tą inwestycję fundusze z budżetu Państwa z dużym prawdopodobieństwem zostaną stracone na „drogę do nikąd”, gdy Trybunał Europejski nie zezwoli na połączenie obu odcinków drogi na obszarze chronionym. Szanse na wygraną polskiego rządu przez Trybunałem są znikome (wg. oceny ekspertów i praktyki jest to ok. 10%).

Co nas czeka?
- Postępowanie przez Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, które może potrwać jeszcze rok – dwa lata.
- Wydanie nowych decyzji administracyjnych przez Wojewodę Podlaskiego i Ministerstwo Środowiska po uchyleniu wcześniejszych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
- Nowe postępowanie w sprawie decyzji środowiskowej dla obwodnicy Augustowa analizujące alternatywną trasę poza obszarem Natura 2000.

Mamy nadzieję, że nie czekając na niekorzystny wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości rozpoczęte zostaną przygotowania do budowy obwodnicy Augustowa (wraz z obwodnicą Suwałk) wytyczonej poza obszarem Natura 2000.