Znaczenie i ochrona leśnej bioróżnorodności

Jak chronić i ile? 

Mimo, iż od lat zdajemy sobie sprawę, jak istotne są pozaprodukcyjne, ochronne funkcje lasów, wciąż istnieje ogromne zapotrzebowanie na drewno i jego pochodne. Kupujemy drewniane meble, marzeniem wielu z nas jest stylowy, drewniany dom w pięknej scenerii. Nie da się zaprzeczyć, że to dobre zjawisko, gdyż drewno, w pełni biodegradowalne, jest jednym z najlepszych znanych materiałów, do tego przyjaznym dla środowiska i ludzi. Oznacza to jednak, że musimy pogodzić ze sobą produkcyjne i pozaprodukcyjne funkcje lasów. Problem typu „zjeść ciastko i nadal je mieć”? A jednak jest to możliwe.

Lasy różnią się bowiem pod względem przyrodniczej wartości. Jakkolwiek pojęcie „przyrodnicza wartość” może być w różny sposób zdefiniowane, zwykle mówiąc o wysokiej wartości przyrodniczej mamy na myśli cechy sprzyjające zachowaniu bioróżnorodności, walory pozwalające chronić to, co rzadkie i cenne. W przypadku lasów mogą to być rzadkie i zagrożone typy siedlisk leśnych, lasy będące ostojami rzadkich gatunków, kluczowymi dla przetrwania populacji, lasy o szczególnych walorach krajobrazowych, naukowych i dydaktycznych. Lasy spełniające te kryteria określa się jako „lasy o szczególnych wartościach ochronnych (ang. High Conservation Value Forests – HCVF). Ochrona tych lasów powinna być nadrzędnym i priorytetowym celem zrównoważonej gospodarki leśnej. Każda jednostka administracji leśnej powinna rozpoznać lasy o szczególnych wartościach ochronnych na swoim obszarze, przy czym co najmniej 5% całej powierzchni leśnej powinno być pozostawione bez ingerencji człowieka, aby zachować ciągłość naturalnych procesów w ekosystemie – oczywiście te 5% powinny stanowić rozpoznane wcześniej lasy o szczególnych wartościach ochronnych. Spełnienie tego warunku jest wymogiem uzyskania przez jednostkę tzw. Certyfikatu Dobrej Gospodarki Leśnej FSC.

Czy 5% wystarczy, aby zapewnić przetrwanie zagrożonym gatunkom leśnym? Dyskusja na temat „ile należy chronić” trwa od lat. Niemniej jednak nawet te 5% nie zostało w większości krajów europejskich osiągnięte. Obszary leśne objęte ścisłą ochroną (tylko takie możemy uznać za pozostawione bez ingerencji człowieka) zajmują dość dużą powierzchnię w krajach skandynawskich (3-4%, ok. 4,5% w Finlandii). Jedynym wyróżniającym się krajem jest Estonia, gdzie udział lasów ściśle chronionych wynosi ok. 7%, przy czym został utworzony rządowy program zwiększenia tego udziału do 10%. W Polsce, tak jak w większości krajów Europy Zachodniej i Środkowej, udział ten wynosi poniżej 1% (dla porównania: Polska – 0,5%, Wielka Brytania – 0,4%, Niemcy – 0,2%, Słowacja – 0,8%).

Jak zlokalizować lasy o szczególnych wartościach ochronnych?
- przeczytaj więcej na temat projektu "Ocena wartości biologicznej lasów" realizowanego przez OTOP.