Rezerwat w obecnych czasach

Społeczny rezerwat OTOP "Karsiborska Kępa" składa się w swej obecnej formie z terenów należących do Towarzystwa o powierzchni wynoszącej 177,60 ha oraz terenów dzierżawionych od Skarbu Państwa o powierzchni 19,92 ha. Wypełnia on ponad połowę areału wyspy Karsiborska Kępa, a dodatkowo w jego skład wchodzi kilkuhektarowa wyspa Bielawka położona na północny-zachód od Kępy i dwie podobne wielkością wyspy zlokalizowane na północny-wschód od Kępy. Trzeba przy tym zaznaczyć, że wszystkie te wyspy są częścią ostoi ptaków o randze międzynarodowej (IBA - Important Bird Area) o nazwie "Delta Świny", a także ptasiego obszaru Natura 2000 "Delta Świny".

Pierwszym widokiem, który rzuca się w oczy wchodząc na Karsiborską Kepę są rozległe, otwarte przestrzenie pastwisk i łąk. Wyspa wyróżnia się spośród innych wysp Delty tym, że wykorzystywana jest jako obszar pastwiskowy. Jest ona otoczona wałem, pokryta siecią melioracyjną i systemem ogrodzeń pastwiskowych. W samym rezerwacie można wyróżnić dwie części - zachodnią, w której dominują pastwiska i łąki oraz wschodnią z turzycowiskami przerośniętymi szuwarem trzcinowym.

Do najważniejszych walorów przyrodniczych rezerwatu należy różnorodny świat ptaków oraz występowanie stanowisk i zbiorowisk rzadkich roślin słonolubnych.
Najważniejszym gatunkiem lęgowym jest wodniczka - ptak zagrożony wymarciem w skali globalnej, na Karsiborskiej Kępie dogodne miejsca lęgowe znalazł we wschodniej części rezerwatu. Zakłada gniazda w kępach turzyc wybierając obszary przerośnięte rzadką i niską trzciną.
Inną istotną dla rezerwatu grupą ptaków są siewkowce. Ptaki te zakładają gniazda na ziemi pośród stosunkowo niskiej roślinności umożliwiającej im obserwację otoczenia. Ważne jest dla nich aby miały dostęp do żerowisk w postaci płytkich rozlewisk i kałuż. Dogodne tereny lęgowe siewkowce znalazły w pastwiskowej części rezerwatu. Z gatunków warto tu wymienić: biegusa zmiennego, rycyka, czajkę, krwawodzioba, kulika wielkiego i kszyka.
Świat gatunków ptaków lęgowych nie kończy się na wodniczce i siewkowcach:

• łąki i pastwiska to dogodne lęgowiska dla skowronka, świergotka czy pliszki żółtej;
• sieć rowów, wały i rozlewiska dają miejsca lęgowe kaczkom, oharom, gęgawom, łyskom, wodnikom;
• na obrzeżach wysp spotkamy dodatkowo lęgowego perkoza dwuczubego i łabędzia niemego;
• trzcinowiska są miejscem odbywania lęgów przez błotniaki łąkowe i stawowe, potrzosów, wąsatek, rokitniczek czy trzcinniczków.

Wyspa jest także żerowiskiem i miejscem wypoczynku podczas wędrówek m.in. dla: gęsi zbożowej i białoczelnej, bernikli białolicej, czapli siwej, bielika, myszołowa, kań, żurawia oraz licznych siewkowców (tych wspomnianych powyżej ale też nielęgowych), krukowatych i łuszczaków.

Walory naturalne uzupełnia ciekawa flora. Występują tu takie gatunki słonolubne jak świbka nadmorska, aster solny, sit Gerarda, babka morska. Często tworzą one z innymi gatunkami zbiorowiska roślinne - słonawy. Największą ciekawostką florystyczną jest babka pierzasta - mająca tu jedyne stanowisko w Polsce.

Półnaturalny charakter przyrody rezerwatu oraz postępująca sukcesja trzcinowisk zobowiązują OTOP do stałych działań mających na celu zachowanie walorów przyrodniczych tego miejsca. Działania te scharakteryzowane zostały w "Planie ochrony i kształtowania szaty roślinnej Karsiborskiej Kępy", który jest zasadniczym dokumentem pozwalającym na zorganizowane prowadzenie ochrony przyrody rezerwatu.
Jako główne, dalekosiężne cele przyrodnicze Towarzystwo postawiło sobie, w kontekście swojego rezerwatu, następujące założenia: utrzymanie i zwiększenie populacji lęgowych siewkowców, utrzymanie i zwiększenie populacji lęgowej wodniczki, utrzymanie solniskowego charakteru roślinności wyspy.
Cele te realizowane są poprzez czynną ochronę przyrody, a dokładnie dzięki następującym zabiegom:

• Zachowanie siedlisk lęgowych wodniczki to walka z ekspansją zwartych trzcinowisk. Stosuje się tu zimowe i letnie wielkopowierzchniowe koszenie trzciny. Koszenie zimowe ma na celu zniesienie konkurencji trzciny wobec turzycy w okresie wczesnej wiosny, co zapewnia atrakcyjność terenu dla wodniczki i umożliwia założenie gniazd przed rozwojem trzciny. Koszenie letnie wykonuje się zanim roślina przejdzie w stan spoczynku gromadząc w kłączach materiały odżywcze na następny sezon - wieloletnie powtarzanie takiego procesu ma doprowadzić do rozrzedzenia i osłabienia trzciny, a tym samym udostępnić więcej przestrzeni i dogodniejsze warunki turzycom.
  W przyszłości planowane jest przywrócenie wypasu na tych terenach z zastosowaniem odpowiednich ras bydła lub koników polskich, które zastąpią sprzęt mechaniczny i będą bardziej przyjazne dla przyrody tego miejsca.
• Zabiegi ochronne na terenach pastwisk to przede wszystkim prowadzenie ekstensywnego i kwaterowego wypasu. OTOP zawiera cyklicznie umowy z okolicznymi rolnikami, którzy wypasają do kilkudziesięciu sztuk bydła i koni. Zwierzęta te utrzymują strukturę i wysokość traw w warunkach optymalnych dla siewkowców. Niewystarczająca ilość bydła i koni powoduje, że nie wszędzie roślinność ma odpowiednią strukturę. Obszary pozostawione przez zwierzęta gospodarskie są koszone mechanicznie. Zabieg ten określa się jako koszenie niedojadów. W przyszłości OTOP planuje wprowadzenie własnego stada bydła rasy mało wymagającej i odpornej na warunki podmokłych terenów.
• Działaniem wspólnym dla obydwu typów siedlisk jest dostosowanie gospodarki wodą w rezerwacie do potrzeb ochrony przyrody. Obecny system hydrologiczny jest już stary i zaniedbany. Towarzystwo podjęło już pierwsze działania mające na celu pomyślne dostosowanie sieci wodnej do celów ochronnych - wykonane zostały stosowne pomiary i projekty techniczne. Obecnie OTOP ubiega się o konieczne pozwolenia prawne i środki finansowe na realizację zamierzonych działań. Warto wspomnieć, że nowe projekty zakładają budowę wpustów słonawej wody rzecznej. Będzie to bardzo korzystne dla zachowania słonorośli, ale także zapewni optymalny poziom wody w rozlewiskach, kałużach i rowach - wody niezbędnej dla ptaków w czasie lęgów.

Ponadto OTOP dąży do objęcia całej wyspy Karsiborskiej Kępy ochroną prawną w formie użytku ekologicznego. Zapis taki pojawił się już w planach władz samorządowych Świnoujścia, ale nie wiadomo kiedy ta forma ochrony prawnej zostanie wprowadzony w życie.

Cele nie będące bezpośrednio związane ochroną walorów przyrodniczych Karsiborskiej Kępy, ale także bardzo ważne dla OTOP to: rozwój więzi i współpracy pomiędzy społecznością lokalną a rezerwatem, rozwój turystyki przyjaznej przyrodzie, dobra współpraca z władzami samorządowymi. Cele te OTOP realizuje m.in. poprzez organizację imprez plenerowych, wycieczek i lekcji na wolnym powietrzu, zatrudniając do różnych prac mieszkańców sąsiedztwa rezerwatu oraz promując walory przyrodnicze i turystyczne jego okolic.

Większość działań realizowanych przez Towarzystwo w rezerwacie podlega stałemu wewnętrznemu monitoringowi, co rozumieć należy jako gromadzenie wszelkich danych opisujących skalę podejmowanych działań, ich lokalizację i efektywność. Jest to rozległa i istotna dziedzina funkcjonowania. Dla przykładu zbierane są dane kartograficzne ilustrujące obsadę kwater wypasowych bydłem i końmi, areały koszenia trzciny i niedojadów, wykonywane są fotografie dokumentujące wydarzenia typu wycieczek czy obozów wolontariuszy, notowana jest liczba odwiedzających. Jednym z najważniejszych rodzajów monitoringu jest monitoring szaty roślinnej i ptaków lęgowych, których to celem jest zbadanie skuteczności podejmowanych działań ochronnych.

Obecnie, poza gospodarką prowadzoną przez OTOP, na wyspie gospodarują nieliczni właściciele prywatni. Istnieją dwie plantacje trzciny, a w użyciu jest co najwyżej kilkanaście ha pastwisk, na których wypasane są jeszcze bydło i konie.

Przyroda Karsiborskiej Kępy narażona jest na różnorodne negatywne wpływy antropogeniczne i naturalne. Większość z nich wynika z dostępności terenów wyspy dla ruchu turystycznego, braku ochrony prawnej oraz gospodarczej działalności człowieka.
Do kategorii zagrożeń antropogenicznych zaliczyć można:

• porzucanie i zanik tradycyjnych dla tego miejsca metod gospodarowania, czyli stopniowe bądź nagłe wycofanie się przez już nielicznych rolników z utrzymywania wypasu bydła i koni na Karsiborskiej Kępie - czy to na gruntach własnych czy użyczonych od OTOP,
• rozwój plantacji trzciny ukierunkowanych na intensywną produkcję, które nie pozostawiają enklaw innej roślinności i dążą do znacznego zmniejszenia udziału takich roślin dolnych pięter jak turzyce (siedlisko lęgowe wodniczki) oraz do zagęszczenia trzcinowisk,
• rozwój niekontrolowanego ruchu turystycznego, a więc zwiększenie się liczby grupowych lub indywidualnych wizyt, które nie będą konsultowane ani umawiane z przedstawicielami OTOP, albo też będą organizowane przez innych właścicieli gruntów na Karsiborskiej Kępie,
• zanieczyszczenia gleby i wody wynikające z: wpływu pobliskiego składowiska odpadów, działań wandali wylewających zanieczyszczenia płynne do sieci rowów wyspy, penetracji potencjalnych ropopochodnych zanieczyszczeń z rzeki Świny,
• kłusownictwo zagrożonych i innych chronionych gatunków ptaków, zwłaszcza kaczkowatych podczas wędrówek.

W kategorii zagrożeń naturalnych, obok tak uniwersalnych jak susze, powodzie itp. wymienić należy te najbardziej charakterystyczne dla Karsiborskiej Kępy:

• stopniowy zanik zawartości soli w glebie, która to ilość jest niezbędna do prawidłowego rozwoju zbiorowisk roślin słonolubnych,
• ekspansja zwartych i ubogich gatunkowo trzcinowisk, "zamykająca" przestrzenie niezbędne dla lęgowych siewkowców, wodniczki i wędrownych kaczkowatych,
• zmiana struktury pastwisk powodująca eliminację roślin słonolubnych, mniej konkurencyjnych wobec wysokich traw i pospolitych sitów,
• presja drapieżników takich jak lisy, dziki, jenoty czy wrony, która przy niewielkiej ilości lęgowych par cennych gatunków ptaków, może prowadzić do dość znacznych strat.