Większość propozycji zajęć w książce dla nauczyciela "Ptaki" jest tematycznie związana ze zmianami sezonowymi w przyrodzie. Tematy te ułożone są w cyklu miesięcznym.
Na tej stronie zamieszczamy systematycznie aktualne zadanie miesiąca. Zapraszamy do udziału!

Sierpień - Blisko człowieka. Ptak miesiąca: sierpówka

Zmiany zasięgu sierpówki w Europie. Rys. T. Cofta, Źródło: foliogramy do książki "Ptaki"

Ptaki stanowią „od zawsze” stały element otoczenia człowieka. W zależności od mniej lub bardziej skrytego trybu życia, jaki prowadzą, ich obecność jest dla nas w różnym stopniu zauważalna. Ptaki wykazują bardzo różną płochliwość wobec człowieka i jego siedzib. Niektóre gatunki, np. wróbla, kawkę, obserwować możemy z kilku metrów, inne, np. niektóre drapieżne, reagują niepokojem na obecność człowieka w odległości nawet kilkuset metrów. W ostatnich latach ptaki śmielej wkraczają na teren osiedli ludzkich, korzystając z wielu dogodnych miejsc do założenia gniazda bądź żerowania, jakie stwarza im człowiek.
Ciekawym gatunkiem, zamieszkującym osiedla ludzkie jest sierpówka. Przywędrowała ona do Europy z Azji Południowej. Do lat 40. ubiegłego wieku nie była w Polsce obserwowana. Dość szybko się tu jednak rozgościła i odniosła niezwykły sukces, obejmując swoim zasięgiem coraz większe obszary europejskiego kontynentu.
Zadziwiająca historia sierpówki, małego skromnego gołębia, który w bardzo krótkim czasie podbił Europę, jest tematem sierpniowego zadania programu "Przyroda wokół nas - Ptaki". Poświęcono jej rozdział "Blisko człowieka. Ptak miesiąca: sierpówka" w książce dla nauczyciela naszego naszego pakietu edukacyjnego.
Zapraszamy ! We wrześniu rozpoczniemy kolejny rok pracy z naszym programem. Do dobry moment do włączenia się do wspólnej realizacji. Informacje o warunkach udziału w programie dostępne są na sąsiednich stronach.

Lipiec - Drapieżniki. Ptak miesiąca: myszołów

Myszołów. Rys. T. Cofta Źródło: foliogramy do książki "Ptaki"

Letnie miesiące to doskonały czas na wędrówki i przyglądanie się ptakom. Wiele wrażeń przynosi obserwowanie drapieżników. Ta interesująca grupa ptaków nie zawsze była przez ludzi darzona sympatią. Na szczęście pogląd o szczególnym "szkodnictwie" ptaków drapieżnych powoli odchodzi do przeszłości. Rola drapieżników w przyrodzie jest coraz lepiej rozumiana, a przez to staje się powszechnie akceptowana. Drapieżniki wyłapują przede wszystkim łatwą zdobycz – osobniki chore, niesprawne i mniej zwinne. W pewnym sensie więc „dbają” o dobrą kondycję populacji swoich ofiar i utrzymują ją w równowadze. W interesie drapieżników nie leży jej całkowite wyniszczenie.

Na otwartych terenach – polach i łąkach – poluje myszołów, najczęściej widywany ptak drapieżny w naszym kraju. Wypatruje ofiary, siedząc na stogach, palikach ogrodzeniowych i drzewach. Bywa, że w czasie polowania zawisa w powietrzu, trzepocząc szybko skrzydłami, podobnie jak pustułka. Zjada głównie gryzonie, ale też mniejsze ptaki, płazy, gady i padlinę. W południe zauważyć można, jak krąży nad polami, wykorzystując wstępujące ciepłe prądy powietrza.

Zachęcamy do wyjścia w teren i obserwowania myszołowa - sposobu polowania, miejsca żerowania i odpoczynku. Pomocą służy rozdział "Drapieżniki. Ptak miesiąca: myszołów" w książce dla nauczyciela "Ptaki" oraz płyta "Ptaki i ich siedliska", z której usłyszeć można charakterystyczny głos myszołowa.

Od września w nowym roku szkolnym 2008/2009 ruszamy w szkołach po raz kolejny z zadaniami programu "Przyroda wokół nas - Ptaki". Zapraszamy do nauczycieli do współpracy! Zobacz w jaki sposób włączyć się do programu (kliknij).

Czerwiec - Gniazdowanie. Ptaki miesiąca: kos i szpak.

Różnorodność gniazd ptaków. Rys. T. Cofta Źródło: foliogramy do książki "Ptaki"

Okres lęgowy to moment w życiu ptaków dość szczególny, kiedy ptaki dorosłe i pisklęta bardziej narażone są na zagrożenie ze strony drapieżników. Wybór miejsca na gniazdo i jego wygląd mają więc duże znaczenie. Niezależnie od zastosowanego materiału do budowy oraz złożoności swojej konstrukcji, gniazdo musi gwarantować bezpieczeństwo.
Ptaki radzą sobie z tym problemem w różny sposób. Niektóre gatunki budują gniazda w miejscach trudno dostępnych, umieszczając je w szczelinach (np. pomurnik, jerzyk), norach ziemnych (np. brzegówka, zimorodek) lub dziuplach (dzięcioły i inne dziuplaki). Ciekawe i niedostępne dla drapieżników gniazdo buduje remiz, wyplatając z włókien i puchu roślinnego zamknięty koszyk, zawieszony nad wodą na wiotkiej gałązce.
O różnorodności ptasich gniazd i różnych sposobach zabezpieczenia w nich jaj i piskląt traktuje czerwcowa propozycja programu "Ptaki" - "Gniazdowanie". W zajęciach na pewno pomocny będzie kolorowy foliogram pokazujący różne typy gniazd ptaków.
Gatunki, którym proponujemy się przyjrzeć przy okazji to szpak i kos. Ptaki pospolite, a jednak często mylone przez mniej doświadczonych obserwatorów. Tymczasem ptaki te różnią się nie tylko wyglądem (polecamy kolejny foliogram, porównujący te gatunki), ale także sposobem zakładania gniazda.
Zapraszamy więc do kolejnego zadania miesiąca. Przypominamy, że do programu "Ptaki" szkoły mogą się włączyć w każdym momencie, a nauczyciel otrzyma bezpłatnie pakiet materiałów edukacyjnych!


Maj - Gatunki pospolite i rzadkie. Ptaki miesiąca: jaskółki

Jaskółki i ich gniazda. Rys. T. Cofta Źródło: foliogramy do książki "Ptaki"

W Polsce występuje ponad 400 gatunków ptaków, wśród nich ptaki lęgowe oraz te, które pojawiają się u nas poza okresem lęgowym. Gatunek uznamy za pospolity, jeśli występuje w kraju w miarę powszechnie w sprzyjających mu siedliskach, czyli w miejscach, w których dany gatunek przebywa, zdobywa pożywienia i wychowuje potomstwo.
Na podstawie oceny liczebności gatunku, prowadzonej na jakimś terenie przez lata, ornitolodzy mogą określić jego status. Tak powstały już w wielu krajach, w Polsce także, tak zwane czerwone księgi, zawierające spis gatunków rzadkich i zagrożonych wyginięciem.
Gatunkiem, którego spadek odnotowano w krajach Europy Zachodniej, a który u nas ciągle pozostaje pospolity, jest jaskółka dymówka. Załamanie jej liczebności w zachodniej Europie wiążą się z intensyfikacją i chemizacją rolnictwa. Warto więc przyjrzeć się sytuacji dymówki w naszym kraju w ciągu najbliższych lat. Jeśli w środowisku wystąpią niekorzystne zmiany, podobnie jak na zachodzie może to odbić się na stanie populacji tego gatunku.
W Polsce występują trzy gatunki jaskółek: dymówka, oknówka i brzegówka. Dymówka i oknówka wykorzystują do budowy gniazd budynki (dymówka wewnątrz, oknówka na zewnątrz). Brzegówka potrzebuje zupełnie innych miejsc do gniazdowania - kopie norki w odsłoniętych piaszczystych skarpach, żwirowniach, wysokich brzegach rzek.
Majowy temat programu "Ptaki" zwraca uwagę na przyczyny, dla których liczebność niektórych gatunków ptaków spada i stają sie one gatunkami zagrożonymi. Zadanie tego miesiąca uczy także jak rozpoznać gatunki naszych jaskółek i gdzie można je spotkać. Zainteresowani nauczyciele znajdą temat w rozdziale Gatunki pospolite i rzadkie. Ptaki miesiąca: jaskółki w .programowej książce dla nauczyciela.
Zapraszamy do współpracy. Pakiet materiałów przekazujemy nauczycielom bezpłatnie. Warunki udziału w programie dostępne są w innym dziale tego serwisu.