Monitoring Ptaków w Polsce
Podstawowe informacje
Program monitoringu ptaków w Polsce jest realizowany od 2007 roku na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska jako jeden z elementów Państwowego Monitoringu Środowiska. Program w całości jest finansowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
W latach 2010-2012 badania będą realizowane przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (organizacja koordynująca), Stację Ornitologiczną MiIZ PAN, Komitet Ochrony Orłów oraz Stowarzyszenie Ochrony Sów.
Nadrzędnym celem programu jest monitorowanie stanu populacji możliwie dużej liczby gatunków ptaków, ze szczególnym uwzględnieniem sieci obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000. W ramach rozbudowanego systemu monitoringiem objęto około 15% powierzchni lądowej kraju, oraz około 160 gatunków ptaków lęgowych, 35 gatunków ptaków zimujących, w tym 30-40 gatunków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej. Każdy z podprogramów wykorzystuje metodykę dostosowaną do specyfiki monitorowanej grupy gatunków lub pojedynczych gatunków ptaków.
Struktura programu
Program składa się z 18 jednostkowych podprogramów, realizowanych przez 4 partnerów:
-
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
- Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych
- Monitoring Zimujących Ptaków Wodnych
- Monitoring Zimujących Ptaków Morskich
- Monitoring kraski
- Monitoring dubelta
- Monitoring ślepowrona
- Monitoring dzięcioła trójpalczastego
-
Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN
- Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków
- Monitoring Ptaków Mokradeł
- Monitoring mewy czarnogłowej
- Monitoring łabędzia krzykliwego
- Monitoring podgorzałki
- Monitoring biegusa zmiennego (schinzii)
-
Komitet Ochrony Orłów
- Monitoring Ptaków Drapieżnych
- Monitoring orła przedniego
- Monitoring orlika grubodziobego
- Monitoring rybołowa
-
Stowarzyszenie Ochrony Sów
- Monitoring Lęgowych Sów Leśnych
Dwa podprogramy stanowią kontynuację schematów prowadzonych już wcześniej. MPPL jest prowadzony od roku 2000 przez OTOP (przy początkowej współpracy Stacji Ornitologicznej). Podobnie MFGP to kontynuacja programu, rozpoczętego w 2001 roku, od początku jest koordynowany przez Stację Ornitologiczną PAN.
Program prowadzony jest na dwa sposoby. Dla grup gatunków (np. sów, ptaków drapieżnych) dane o liczebności są pozyskiwane z liczeń na powierzchniach próbnych (1 km x 1 km lub 10 km x 10 km) wyznaczonych poprzez reprezentatywne próbkowanie areału występowania gatunków docelowych. Dla indywidualnych, rzadkich gatunków są prowadzone cenzusy całości znanego areału ich gniazdowania, koncentrujące się na kontrolach znanych stanowisk lęgowych (aktualnych i historycznych) i uzupełnione o wyszukiwanie nowych stanowisk.
Każdy program prowadzi koordynator, odpowiedzialny za organizację prac terenowych, które są wykonywane przez wysoko wykwalifikowanych obserwatorów ptaków. MPPL jest koordynowany dwustopniowo – obok koordynatora krajowego, prace około 300 wolontariuszy organizuje 17 koordynatorów regionalnych.
Wyniki
Podstawowe parametry stanu populacji będące wynikiem monitoringu obejmują liczebność lub wskaźnik liczebności populacji lęgowej oraz rozpowszechnienie, rozumiane jako proporcja powierzchni kraju zasiedlona przez dany gatunek, wyrażona w procentach powierzchni Polski. Ponadto dla kilku wybranych gatunków ocenia się również wskaźniki produktywności: liczbę piskląt opuszczających gniazdo, obliczaną dla wszystkich par o znanym wyniku lęgu oraz liczbę piskląt opuszczających gniazdo, obliczaną tylko dla par, które wyprowadziły choć jedno pisklę z lęgu (czyli par z udanym lęgiem).
Szczegółowe wyniki znajdują się w bazie danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska:
BAZA DANYCH MONITORINGU PTAKÓW
