OTOP - Głos natury

BirdLife International Partner

Beka obecnie

Czynna Ochrona Beki - co, dlaczego, jak chronimy

W 1999 roku Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków podjęło realizację zatwierdzonego w 1995 roku "Planu ochrony rezerwatu przyrody Beka". Głównym działaniem ochronnym dla rezerwatu, mającym na celu zachowanie wyjątkowych walorów przyrodniczych jest ekstensywne użytkowanie rolnicze. Niestety po utworzeniu rezerwatu pod koniec lat 80. zaniechano tych działań, co wywołało niekorzystne zmiany. W 1999 roku ponad 70% powierzchni słonaw i prawie 100% młak niskoturzycowych porastała trzcina, a populacja lęgowa biegusa zmiennego zmniejszyła się z około 50 par do 1-2 par. W związku z tym konieczne było podjęcie działań ochronnych.

W ramach tych prac prowadzone są następujące zabiegi ochronne:

  • koszenie trzciny – usuwanie wysokiej trzciny porastającej dawne pastwiska daje możliwości odbudowy zbiorowisk traw i turzyc,
  • koszenie łąk – pozwalana na utrzymanie zbiorowisk łąkowych w pożądanym stanie,
  • wypas zwierząt gospodarskich na słonawach – działanie ochronne, które istotnie ogranicza rozprzestrzenianie się trzciny oraz pozwala na utrzymanie zbiorowisk roślinności łąkowej i pastwiskowej.

Łąki i pastwiska są miejscami ważnymi dla ptaków siewkowych. Cześć z nich odbywa tutaj lęgi, inne odpoczywają w czasie migracji wiosennych i jesiennych.

Nieco więcej o naszych pracach

Koszenie trzciny:

Koszenie letnie jest zabiegiem najkorzystniejszym, ponieważ przyczynia się do szybkiej eliminacji zwartych trzcinowisk. Istotna jest wiedza o fenologii trzciny, a odpowiednie postępowanie gwarantuje efekty. Wiosną wyrastają młode rośliny, które substancje niezbędne do wzrostu czerpią z podziemnych części rośliny. Dzieje się tak, aż do momentu kwitnienia rośliny (zwykle jest to druga połowa lipca). Kwitnienie jest przełomowym momentem, po którym roślina zaczyna odkładać w kłączach materiały zapasowe na kolejny sezon wegetacyjny. Wycięcie trzciny tuż przed kwitnieniem ma kluczowe znaczenie. Stopniowe wyczerpanie zapasów rośliny w kolejnych sezonach powoduje, że odrasta rzadsza, słabsza i niższa. Dodatkową korzyścią tego zadania jest odsłonięcie podłoża, dające możliwość wzrostu tłumionym przez trzcinę trawom i niskim turzycom. Odrastające młode pędy trzciny wraz z rozwijającą się roślinnością łąkową stanowią atrakcyjne miejsce wypasu bydła. Zwierzęta zgryzając młode pędy trzciny dodatkowo osłabiają trzcinę.
Ograniczeniem stosowania tego zabiegu są problemy techniczne związane ze sprzętem i stopniem nawodnienia podłoża. W Polsce niewiele firm posiada sprzęt odpowiedni do koszenia w trzciny latem, a zwykły sprzęt rolniczy nie zawsze sprawdza się w trudnym, podmokłym terenie rezerwatu Beka.

Koszenie zimowe jest zabiegiem mniej efektywnym w eliminacji trzciny w stosunku do letniego. Co więcej przy braku wypasu zwierząt, zabieg ten wzmacnia trzcinę zamiast ją osłabiać (młode pędy wyrastające na wiosnę nie są tłumione przez „starą” trzcinę z poprzednich sezonów, przez co rośnie ona szybciej i lepiej). Jednak przy odpowiednim połączeniu tego zabiegu z wypasem osiąga się zamierzone efekty. Zimowe koszenie jest korzystne, ponieważ likwidujemy wysoką starą trzcinę, przez co krajobraz wiosną w trakcie wiosennej migracji ptaków przypomina atrakcyjną do wyprowadzenia lęgów łąkę. Z naszego doświadczenia wynika, że miejsca w których pozostawiona jest stara trzcina są dodatkowo nie atrakcyjne dla zwierząt hodowlanych, co wyłącza je spod wypasu w danym sezonie.

Wypas zwierząt:

Wypas zwierząt (bydła i koni) stosowany jest jako główny zabieg ochronny na słonawach. Służy utrzymaniu dobrego stanu siedlisk poprzez ekstensywne zgryzanie. Jest to również ważny element „przygłuszania” trzciny i wydeptywania jej młodych pędów, po zabiegu letniego koszenia. Dodatkowo wypas utrzymuje kępkową strukturę siedliska, co zwiększa liczbę potencjalnych mikrosiedlisk. Szacujemy, że po całkowitej eliminacji trzciny w rezerwacie będzie mogło być wypasane stado około 80-100 sztuk bydła.

Koszenie łąk:

Mechaniczne koszenie stosowane jest jako główny zabieg ochronny na łąkach zmiennowilgotnych. Gatunki roślin wchodzące w skład tych zbiorowisk rozwijają się najlepiej, gdy zamierające fragmenty są usuwane pod koniec sezonu wegetacyjnego. Zapewnia to możliwość bujnego rozwoju młodych pędów wiosną, ponieważ ich wzrost nie jest tłumiony przez uschniętą biomasę z poprzednich sezonów.

Przywrócenie gospodarowania rolniczego odbywa się przede wszystkim dzięki współpracy OTOP z rolnikami i hodowcami koni i krów. Koszenie łąk w rezerwacie wykonują pracownicy Towarzystwa.

Ręczne koszenie młaki:

Zabiegi prowadzone na młakach niskoturzycowych wymagają zupełnie innego podejścia na niż na słonawach. Ze względu na to, że jest to siedlisko zdecydowanie bardziej wrażliwe i trudniej odbudowujące się niż słonawa, nie można na młace prowadzić wypasu ani używać ciężkiego sprzętu takiego jak traktory, kosiarki itp. Dlatego też młaki są koszone ręcznie przy użyciu kos zwykłych i spalinowych. Ścięta trzcina jest wynoszona z młak. Jak więc widać jest to zdecydowanie mniej atrakcyjny teren dla użytkowania rolniczego. Po wyeliminowaniu trzciny młaki będą koszone ekstensywnie raz na 3-4 lata. Z pomocą tym „nieatrakcyjnym łąkom” przychodzą programy rolnośrodowiskowe, które przewidują dopłaty do właściwego użytkowania takich łąk.